Kısa cevap: Almanya'da sürekli satış, depo, servis veya personel planlıyorsanız çoğu durumda GmbH daha uygun yapıdır, çünkü Almanya'daki riskleri Türk ana şirketten ayırır ve Alman müşteriler ile bankalar nezdinde güven sağlar. Şube (Zweigniederlassung) daha hızlı ve sermayesiz kurulur, ancak tüm borçlardan Türk ana şirket sınırsız sorumludur. Yalnızca pazarı tanımak istiyorsanız irtibat bürosu (Repräsentanz) başlangıç için yeterli olabilir.
Türk şirketi Almanya'da hangi yapılarla faaliyet gösterebilir?
Türk şirketleri Almanya'ya başlıca dört yoldan girer: irtibat bürosu, ticaret siciline kayıtlı şube, yavru sermaye şirketi (GmbH veya UG) ve daha nadiren GmbH & Co. KG. Seçim; Almanya'da ne kadar risk alacağınıza, ne kadar sermaye ayırabileceğinize ve Alman müşterilerin karşısına hangi kimlikle çıkmak istediğinize bağlıdır.
Kritik ayrım şudur: Şube ve irtibat bürosu hukuken Türk şirketin kendisidir. GmbH ve UG ise Almanya'da ayrı tüzel kişiliğe sahip şirketlerdir ve kural olarak yalnızca kendi malvarlıklarıyla sorumludur.
Şube (Zweigniederlassung) nedir ve nasıl kurulur?
Şube, Türk ana şirketin Almanya'da belirli bir bağımsızlıkla iş yapan, ancak ayrı tüzel kişiliği olmayan bir işyeridir. Merkezi yurt dışında olan şirketlerin Almanya'daki şubelerine ilişkin sicil işlemleri, şubenin bulunduğu yerdeki ticaret sicili mahkemesinde yürütülür (HGB § 13d/1). Yabancı anonim şirketler ve limited şirketlerin şubeleri için HGB § 13e ile ek kurallar (A.Ş. benzeri şirketler için § 13f, Ltd. Şti. benzeri şirketler için § 13g) uygulanır. Güncel metinlere gesetze-im-internet.de üzerinden ulaşabilirsiniz.
Başvuruyu Türk şirketin yönetim organı, yani A.Ş.'de yönetim kurulu, Ltd. Şti.'de müdürler yapar. Başvuruda şirketin varlığı ispat edilmeli; Almanya'daki iş adresi, şubenin faaliyet konusu, Türk ticaret sicili ve sicil numarası, hukuki şekil, şube için temsile yetkili kişiler ve yetkilerinin kapsamı ile AB dışı bir şirket olduğu için tabi olunan hukuk belirtilmelidir (HGB § 13e/2). Ltd. Şti. için şirket sözleşmesinin onaylı bir örneği ve onaylı Almanca tercümesi de eklenir (HGB § 13g/2). Sicile yapılan başvurular elektronik olarak ve resmi onaylı şekilde verilir (HGB § 12/1); bu nedenle imzaların noter tarafından onaylanması gerekir.
Şube açılışı ayrıca işyeri bildirimine (Gewerbeanzeige) tabidir (GewO § 14/1). Unutulmaması gereken bir yükümlülük daha vardır: Yabancı sermaye şirketlerinin Almanya'daki şubeleri, ana şirketin kendi hukukuna göre hazırlanan ve yayımlanan finansal tablolarını Almanya'da da yayımlamak zorundadır (HGB § 325a/1).
Türk A.Ş. veya Ltd. Şti. için gerekli belgeler
- Güncel ticaret sicili kaydı (sicil tasdiknamesi veya sicil özeti).
- Esas sözleşme veya şirket sözleşmesinin güncel hali, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanlarıyla birlikte.
- Temsil yetkisini gösteren imza sirküleri.
- Şube açılışına ve şube temsilcisinin atanmasına ilişkin yönetim kurulu veya müdürler kurulu kararı.
- Şube temsilcisinin ve imza yetkililerinin kimlik belgeleri.
Türkiye, Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf olduğundan Türk resmi belgeleri apostil şerhiyle Almanya'da kullanılabilir. Belgelerin yeminli tercüman tarafından Almancaya çevrilmesi gerekir. Hangi belgenin hangi formda istendiği sicil mahkemesine göre değişebileceğinden, belge listesini noterle önceden netleştirmenizi öneririz.
İrtibat bürosu (Repräsentanz) ne zaman yeterlidir?
İrtibat bürosu, yalnızca pazar araştırması, tanıtım, fuar katılımı ve müşteri temaslarının hazırlanması gibi destekleyici faaliyetler için yeterlidir. Ticaret siciline kaydedilmez ve kendi adına sözleşme yapamaz. Sözleşme müzakere edip imzalamaya, fatura kesmeye veya düzenli satış yapmaya başladığında yapı fiilen bir şubeye dönüşebilir.
İşyeri bildirimi yükümlülüğü, büronun fiilen ne yaptığına göre değerlendirilir; yerel belediye uygulamaları farklılık gösterebilir. Vergi açısından da yalnızca hazırlayıcı veya yardımcı faaliyet yürüten bir büro genellikle işyeri (Betriebsstätte) oluşturmaz; ancak bu değerlendirme somut faaliyete ve Türkiye ile Almanya arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasına göre yapılmalıdır. Almanya'da personel istihdam edecekseniz iş ve sosyal sigorta yükümlülükleri ayrıca doğar.
GmbH ve UG (haftungsbeschränkt) arasındaki fark nedir?
GmbH ile UG arasındaki temel fark sermayedir; hukuki yapı aynıdır. GmbH'nın asgari esas sermayesi 25.000 €'dur (GmbHG § 5/1). Tescilden önce her nakdi payın en az dörtte biri ve toplamda asgari sermayenin yarısı, yani en az 12.500 € ödenmiş olmalıdır (GmbHG § 7/2).
UG (haftungsbeschränkt) ise 25.000 €'nun altında, teorik olarak 1 €'dan itibaren sermaye ile kurulabilir (GmbHG § 5a). Ancak sermayenin tamamı tescilden önce nakden ödenmelidir ve ayni sermaye konulamaz. UG, yıllık kârının dörtte birini kanuni yedek olarak ayırmak zorundadır; bu yedek, sermaye artırımı veya zararların karşılanması dışında kullanılamaz (GmbHG § 5a/3). Sermaye 25.000 €'ya yükseltildiğinde bu özel kurallar sona erer (GmbHG § 5a/5).
Pratikte çok düşük sermayeli bir UG, Alman tedarikçi ve bankalar nezdinde güven sorunu yaşayabilir. Türk ana şirket tarafından kurulan bir yavru şirket için genellikle GmbH tercih edilir. Kuruluş adımlarını ayrıntılı olarak Almanya'da GmbH kuruluşu rehberimizde anlattık.
GmbH & Co. KG ise komandite ortağı genellikle bir GmbH olan bir komandit şirkettir. Sorumluluğu fiilen sınırlar, ancak iki ayrı şirketin kurulması ve yönetilmesi gerektiğinden daha maliyetlidir. Türk şirketlerinin Almanya'ya ilk girişinde nadiren gereklidir; özel vergisel veya ortaklık planlaması olan durumlarda değerlendirilir.
Şube ile GmbH karşılaştırması
| Kriter | Şube | İrtibat bürosu | GmbH | UG |
|---|---|---|---|---|
| Tüzel kişilik | Yok, Türk şirketin parçası | Yok | Var | Var |
| Sorumluluk | Türk ana şirket sınırsız | Türk ana şirket | Şirket malvarlığı ile sınırlı | Şirket malvarlığı ile sınırlı |
| Asgari sermaye | Yok | Yok | 25.000 € (en az 12.500 € tescilde) | 1 €'dan itibaren, tamamı ödenir |
| Noter | İmza onayı | Gerekmez | Sözleşme ve başvuru | Sözleşme ve başvuru |
| Ticaret sicili | Evet | Hayır | Evet | Evet |
| Tipik süre | Belgeler hazırsa birkaç hafta | Kısa | Birkaç hafta, banka hesabına bağlı | GmbH ile benzer |
| Vergi | Almanya'daki işyeri kârı | Genellikle işyeri yok | Ayrı vergi mükellefi | Ayrı vergi mükellefi |
| Alman müşteri ve banka gözünde güven | Orta | Düşük | Yüksek | Orta |
| Faaliyet kapsamı | Tam ticari faaliyet | Yalnızca destekleyici | Tam ticari faaliyet | Tam ticari faaliyet |
Vergisel farklar, kâr transferi ve Türkiye'deki vergilendirme konularını burada yalnızca genel olarak ele alıyoruz. Ayrıntılar için Almanya'da şirket vergileri yazımıza bakabilirsiniz; somut yapı her durumda vergi danışmanıyla birlikte planlanmalıdır.
Alman müşteriler ve bankalar açısından fark nedir?
Alman iş dünyasında karşı tarafın kim olduğu, sözleşme imzalanmadan önce ticaret sicilinden kontrol edilir; bu nedenle sicile kayıtlı ve sermayesi görünen bir GmbH çoğu zaman daha güven verici bulunur. handelsregister.de üzerinden herkes şirketin sermayesini, müdürlerini ve sicil kayıtlarını görebilir. Şube de sicilde görünür, ancak Alman müşteri için muhatap aslında Türkiye'deki şirkettir. Bu durum, olası bir uyuşmazlıkta davanın kime karşı açılacağı ve kararın nerede icra edileceği sorularını gündeme getirir.
Büyük Alman alıcılar, tedarikçi onay süreçlerinde Almanya'da yerleşik bir sözleşme tarafını tercih edebilir. Kamu ihaleleri ve bazı sektörlerde yerel bir şirket fiilen beklenen bir şarttır. Alman bankaları ise hesap açılışında gerçek lehtarları ve ortaklık zincirini inceler. Şubede bu inceleme doğrudan Türk ana şirketin tüm yapısını kapsar; GmbH'da da ana şirket incelenir, ancak süreç Almanya'daki bir tüzel kişi üzerinden yürüdüğü için çoğu zaman daha standarttır. Her iki yapıda da hesap açılışını erken planlamanızı öneririz.
Şubeyi kim yönetir ve kim sorumlu olur?
Şube, Türk ana şirketin yönetim organı tarafından yönetilir; sicil başvurusunda şube için temsile yetkili kişiler ve yetkilerinin kapsamı belirtilir (HGB § 13e/2). Uygulamada Almanya'da bulunan bir kişiye ticari vekâlet (Prokura) veya şubeyle sınırlı bir yetki verilir. Bu kişilerde veya yetkilerinde değişiklik olduğunda sicile yeniden başvurulması gerekir (HGB § 13e/3).
Şubenin borçları için ayrı bir sorumluluk kalkanı bulunmaz. Almanya'daki bir müşteri, şube adına yapılan bir sözleşmeden doğan alacağını doğrudan Türk ana şirkete karşı ileri sürebilir ve Alman mahkemesinden alınan kararı Türkiye'de tanıma ve tenfiz yoluyla icra etmeye çalışabilir. GmbH'da ise müdür ayrı kurallara tabidir: Sermaye koruması, iflas başvurusu ve prim ödemeleri gibi konularda kişisel sorumluluk riski doğar.
Şubeden GmbH'ya sonradan geçilebilir mi?
Evet, şube ile başlayıp faaliyet büyüdüğünde bir GmbH kurmak mümkündür; ancak bu, kendiliğinden gerçekleşen bir dönüşüm değil, yeni bir şirket kurulmasıdır. Şubenin sözleşmeleri, personeli, kira ilişkisi ve müşteri ilişkileri yeni GmbH'ya ayrı ayrı devredilmelidir. Sözleşme devri kural olarak karşı tarafın onayını gerektirir; iş ilişkilerinin devrinde ise Alman iş hukukunun işletme devri kuralları gündeme gelebilir. Varlıkların şubeden GmbH'ya aktarılmasının vergisel sonuçları da önceden değerlendirilmelidir.
Bu nedenle Almanya'da orta vadede büyüme planınız varsa, şube ile başlayıp iki yıl sonra GmbH'ya geçmek yerine doğrudan GmbH kurmak çoğu zaman daha az zahmetlidir.
Her yapı için adım adım kuruluş
Şube:
- Türk şirketinde şube açılışı ve temsilci atanması kararını alın.
- Sicil kaydı, esas sözleşme ve imza sirkülerini apostilli olarak temin edin ve yeminli Almanca tercüme yaptırın.
- Almanya'da iş adresini belirleyin; Alman ticaret unvanını şubeye eklenecek ibareyle birlikte netleştirin.
- Sicil başvurusunu Alman noterine hazırlatın ve yetkililerin imzalarını onaylatın.
- Ticaret siciline tescil, ardından işyeri bildirimi ve vergi dairesine kayıt yapın.
İrtibat bürosu:
- Faaliyet kapsamını yazılı olarak destekleyici işlerle sınırlayın.
- Ofis veya paylaşımlı çalışma alanı kiralayın.
- İşyeri bildirimi ve vergi kaydı gerekip gerekmediğini kontrol ettirin.
- Personel varsa iş sözleşmelerini ve sosyal sigorta kayıtlarını yapın.
GmbH veya UG:
- Unvan, merkez, faaliyet konusu, sermaye ve müdürü belirleyin.
- Şirket sözleşmesini Alman noterinde imzalayın; Türk ana şirket ortak olacaksa temsil belgelerini apostilli ve tercümeli sunun.
- Banka hesabını açın ve sermayeyi yatırın.
- Noter aracılığıyla ticaret siciline başvurun; tescille tüzel kişilik doğar.
- Şeffaflık siciline gerçek lehtarları bildirin, işyeri bildirimi ve vergi kaydını yapın.
Örnek maliyet karşılaştırması
İzmir'deki bir makine üreticisi, Almanya'da iki satış temsilcisi istihdam etmek ve yedek parça deposu kurmak istemektedir. Aşağıdaki rakamlar yalnızca fikir vermek için hazırlanmış yaklaşık değerlerdir; noter ve sicil ücretleri işlem değerine ve kapsamına göre değişir.
- Şube: Apostil, yeminli tercüme, noter onayı ve sicil harçları için toplamda genellikle birkaç bin € düzeyinde bir bütçe yeterli olur. Sermaye bağlanmaz; ancak Almanya'daki bir tazminat davası veya kira borcu doğrudan İzmir'deki şirketin malvarlığını tehdit eder.
- GmbH: 25.000 € esas sermaye (en az 12.500 € tescilde), noter ve sicil masrafları ile belge hazırlığı. Sermaye kaybolmuş bir masraf değildir, şirketin işletme sermayesi olarak kullanılır. Bunun yanında her yıl finansal tablo hazırlama ve yayımlama ile mali müşavir ücretleri eklenir.
Bu örnekte depo kirası, personel ve ürün sorumluluğu riskleri bulunduğundan, şirketin Türkiye'deki malvarlığını korumak için GmbH daha mantıklı görünmektedir. Yalnızca birkaç ay sürecek bir pazar testi olsaydı, irtibat bürosu veya Almanya'daki bir ticari temsilci ile başlamak da düşünülebilirdi.
Hangi durumda hangi yapıyı seçmelisiniz?
- İrtibat bürosu: Pazarı tanımak, fuar ve müşteri temasları kurmak, henüz Almanya'da satış sözleşmesi imzalamamak.
- Şube: Hızlı başlangıç, Almanya'daki riskler sınırlı, Türk ana şirket güçlü ve sınırsız sorumluluğu kabul ediyor.
- GmbH: Düzenli satış, depo, montaj, servis veya personel; Alman müşterilerle uzun vadeli sözleşmeler; risklerin ana şirketten ayrılması isteniyor.
- UG: Sermaye sınırlı ve yapı zamanla büyüyecek; ancak Türk ana şirketin yavru şirketi olarak genellikle ikinci tercih.
- GmbH & Co. KG: Özel vergisel veya aile şirketi planlaması varsa, danışmanlıkla.
Uygulamada sık yapılan hatalar
- İrtibat bürosu adı altında satış yapmak: Fiili faaliyet şube veya işyeri doğurabilir; vergi ve sicil yükümlülükleri geriye dönük gündeme gelebilir.
- Şubenin sorumluluğu sınırladığını sanmak: Şube kayıtlı olsa bile tüm borçlardan Türk ana şirket sorumludur.
- Belgeleri apostilsiz veya eksik tercümeyle göndermek: Sicil mahkemesinin eksiklik bildirimi süreci haftalarca uzatabilir.
- Banka hesabını son ana bırakmak: Yabancı ortaklı yapılarda bankaların inceleme süreci kuruluşun en uzun adımı olabilir.
- GmbH'yı kurup ana şirketin uzantısı gibi yönetmek: Sermaye koruması ve müdür sorumluluğu kuralları uygulanır; ayrıntılar için GmbH müdürünün sorumluluğu yazımıza bakın.
- Şube için yayımlama yükümlülüğünü unutmak: Ana şirketin finansal tablolarının Almanya'da yayımlanması gerekir.
Almanya'ya hangi yapıyla gireceğinize karar vermeden önce iş modelinizi, risklerinizi ve bütçenizi birlikte değerlendirelim. İletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz; kuruluş sürecindeki desteğimizi şirket kuruluşu sayfasında bulabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir olay için hukuki danışmanlık yerine geçmez. Avukatlarımız Almanya’da Alman hukukuna göre ruhsatlı avukatlardır (Rechtsanwalt) ve bir Alman avukatlar odasına (Rechtsanwaltskammer) kayıtlıdır. Türkiye’de bir baroya kayıtlı değildirler; Türk hukuku hakkında hukuki danışmanlık vermez ve Türk mahkemelerinde temsil üstlenmezler. Danışmanlığımız Alman hukuku ile sınırlıdır.